StrikeAhead

Zwarte marlijn vissen: de marlijn die zijn borstvinnen niet kan inklappen

Bijna elke vis kan zijn borstvinnen tegen zijn lichaam leggen. De zwarte marlijn niet: ze staan stijf van het lichaam af, hun gewricht is volgens de Japanse Wikipedia vast en onbeweeglijk, en volgens de Engelse Wikipedia kunnen ze — vooral vanaf ongeveer 68 kg — niet meer plat tegen de flanken worden gedrukt, maar alleen nog een beetje naar achteren kantelen. Precies daaraan onderscheid je hem met zekerheid van de blauwe marlijn. Dit artikel gaat over de zwarte marlijn, *Istiompax indica* — in het Engels black marlin, in het Duits Schwarzer Marlin, in het Spaans marlín negro, in het Italiaans marlin nero, in het Frans makaire noir, in het Portugees marlim-preto, in het Fins mustamarliini, in het Zweeds en Noors svart marlin, in het Russisch чёрный марлин, in het Japans シロカジキ (shirokajiki).

De enige van zijn geslacht

De zwarte marlijn hoort bij de snavelvissen (Istiophoridae), net als de blauwe marlijn, de witte marlijn, de gestreepte marlijn, de zeilvis en de Middellandse-Zeespeervis, waaraan deze reeks elk een eigen groep wijdt. Hij werd in 1832 beschreven door de Franse zoöloog Georges Cuvier, toen als *Tetrapturus indicus* (Engelse en Spaanse Wikipedia). Lange tijd stond hij in het geslacht *Makaira*, het geslacht van de blauwe marlijn; tegenwoordig is hij de enige soort van het geslacht *Istiompax* (Duitse, Franse en Italiaanse Wikipedia). Volgens de Duitse Wikipedia is dit geslacht de zuster van *Kajikia* — de witte en de gestreepte marlijn.

Volgens FishBase is hij een pelagische, oceanische vis die meestal in het oppervlaktewater boven de spronglaag leeft — maar, anders dan zijn verwanten, vaak dicht bij land, bij eilanden en koraalriffen. De Japanse Wikipedia schrijft dat hij na de zeilvis de marlijn is die het vaakst bij de kust opduikt. Volgens de Engelse Wikipedia bracht hij in een onderzochte populatie ’s nachts tot 87 % van zijn tijd door in de bovenste 30 m, overdag minder dan 60 %. Jonge zwarte marlijnen voor Australië gebruiken de lagune van het Groot Barrièrerif als kraamkamer en verzamelen zich daar per seizoen (Engelse Wikipedia).

Zijn prooi: vis, pijlinktvissen, zeekatten, octopussen en grote schaaldieren — en, als die talrijk zijn, vooral kleine tonijnen (FishBase). De Japanse Wikipedia noemt hem een van de weinige jagers op de echte bonito; vandaar zijn bijnaam カツオクイ (katsuo-kui, “bonito-eter”). Volgens de Engelse Wikipedia heeft hij een voorkeur voor makreelhorsmakrelen (mackerel scad); in sommige magen vonden onderzoekers zelfs jonge haaien. Hij slikt zijn prooi met de kop vooruit in, en omdat prooivissen in zijn maag vaak sneden van de snavel vertonen, neemt men aan dat hij zijn snavel gebruikt bij het jagen in een school (Engelse Wikipedia). Voor Maleisië bestond zijn voedsel volgens de Russische Wikipedia vooral uit ansjovissen, horsmakrelen, vliegende vissen en pijlinktvissen.

Zo herken je hem

Een langgerekt, volgens FishBase weinig zijdelings samengedrukt lichaam — het stevigste van alle marlijnen — met een korte, zware snavel (FishBase, Duitse en Engelse Wikipedia). Achter de ogen loopt de rug steil op tot de eerste rugvin; vandaar zijn Japanse bijnaam カタハリ (katahari, “brede schouders”). De eerste rugvin is vooraan het hoogst, maar haalt de hoogte van het lichaam niet (FishBase, Duitse, Italiaanse en Russische Wikipedia) — bij de gestreepte marlijn is het andersom. De borstvinnen zijn sikkelvormig en stijf en kunnen niet worden ingeklapt: het zekerste kenmerk. Volgens de Engelse Wikipedia is hij bovendien de enige snavelvis waarbij de tweede rugvin vóór de tweede anaalvin begint, op elke grootte. De rug is donkerblauw tot blauwzwart, de buik zilverwit, de eerste rugvin zwartachtig tot donkerblauw zonder vlekken, de overige vinnen donkerbruin (FishBase). De huid draagt kleine, ingebedde schubben met één of twee scherpe punten (FishBase, Duitse Wikipedia).

Wat hem volgens de Engelse Wikipedia van de blauwe marlijn onderscheidt: diens borstvinnen wijzen meer opzij, die van de zwarte marlijn meer naar beneden; de zwarte is groter en heeft geen van de vage lichtblauwe verticale strepen. Van de gestreepte en de witte marlijn scheiden hem hun duidelijke strepen, die hij mist.

  • Grootte: FishBase geeft 465 cm vorklengte als maximum, 380 cm als gangbare lengte en 750 kg als het hoogste gepubliceerde gewicht. Volgens de Japanse Wikipedia is hij daarmee de zwaarste van alle marlijnen; vissen boven 120 tot 130 kg zijn bijna altijd vrouwtjes.
  • Het record: In augustus 1953 ving Alfred C. Glassell Jr. voor Cabo Blanco in Peru een zwarte marlijn van ongeveer 710 kg (1.560 lb) — volgens de Engelse Wikipedia in 2023 nog altijd een record volgens de regels van de IGFA. De vis is opgezet en te zien in Washington.
  • Paai: Volgens FishBase paait hij het liefst bij 27 tot 28 °C; één rijp vrouwtje droeg ongeveer 40 miljoen eitjes. De Russische Wikipedia noemt hem een portiepaaier.

Waar hij leeft — en de vis van Camogli

FishBase: in tropische en subtropische wateren van de Indo-Pacific, soms ook in gematigde, tussen 44° noord en 47° zuid, bij 15 tot 30 °C. Een sterk migrerende vis. Volgens de Italiaanse Wikipedia komt hij voor langs de kust van Oost-Afrika, van Zuid-Afrika tot Djibouti, rond Madagaskar en de Seychellen, en in de oostelijke Stille Oceaan van Californië tot Chili. De Russische Wikipedia noemt de Oost-Chinese Zee, de binnenzeeën van Indonesië en de kusten van Mexico en Midden-Amerika als plekken waar hij bijzonder algemeen is. Volgens FishBase trekken losse exemplaren om Kaap de Goede Hoop heen de Atlantische Oceaan in — maar een paaiende populatie daar is onwaarschijnlijk.

En de Middellandse Zee? De Italiaanse Wikipedia meldt één enkele vondst: in 1987 werd bij Camogli in de Ligurische Zee een zwarte marlijn gevangen, vermoedelijk binnengekomen via de Straat van Gibraltar — en noemt hem daar zeer zeldzaam. Voor een visser uit Europa blijft hij een reisvis. Volgens de Engelse Wikipedia wordt er vooral voor Zuid-Amerika, Zuid-Azië en Australië op hem gevist; de Japanse Wikipedia noemt het sleepvissen voor Cairns beroemd — en schrijft dat beroepsmatige vangst en verkoop van zijn vlees daar verboden zijn. Volgens de Russische Wikipedia zetten de meeste sportvissers gevangen marlijnen tegenwoordig terug.

Op het bord

Volgens FishBase is zijn vlees van goede kwaliteit; het wordt gekoeld of bevroren verhandeld en in Japan als sashimi bereid. De Japanse Wikipedia schrijft dat zijn vlees rood is en als smakelijker dan dat van de blauwe marlijn geldt, met het seizoen in de winter. De Russische Wikipedia noemt het een delicatesse van dure restaurants. In de Verenigde Staten verbiedt de Billfish Conservation Act van 2012 de verkoop van marlijn — niet het vissen erop (Engelse Wikipedia).

Acht tegenstrijdigheden, onopgelost gelaten

  • Hoe snel is hij? De Finse Wikipedia: rond 130 km/u. De Portugese: 120 km/u. De Nederlandse: ongeveer 90 km/u. De Franse: 40 tot 60 km/u over korte afstanden. De Engelse en de Italiaanse halen een studie uit 2016 aan die uit de samentrekkingstijden van de spieren een theoretische bovengrens van slechts ongeveer 36 km/u berekent — en houden cijfers als 129 of 132 km/u voor overdreven.
  • Hoe zwaar wordt hij? FishBase en de meeste Wikipedia’s: 750 kg. De Engelse: mogelijk tot 900 kg. De Franse: tot een ton. De Duitse: vrouwtjes normaal tot 650 kg. En de gangbare lengte: 380 cm (FishBase, Italiaanse Wikipedia) — of ongeveer 1,8 tot 2,7 m (Engelse Wikipedia, “6–9 ft”).
  • Hoe diep zwemt hij? FishBase: 0 tot 915 m, meestal 0 tot 200 m. De Duitse: tot meer dan 900 m. De Italiaanse: meestal niet dieper dan 100 m, maar tot 950 m. De Engelse: tot ongeveer 500 m. De Portugese: niet ver onder het oppervlak.
  • Leeft hij in de Atlantische Oceaan? FishBase en de Duitse, Engelse, Italiaanse en Japanse Wikipedia: alleen zwervers komen om de Kaap heen, en paai in de Atlantische Oceaan is niet aangetoond. De Finse: noch in de Atlantische Oceaan, noch in de Middellandse Zee. De Italiaanse kent daarentegen de vangst van Camogli. En de Portugese en de Nederlandse Wikipedia rekenen de Atlantische Oceaan gewoon tot zijn oceanen.
  • Heeft hij strepen? FishBase: soms lichtblauwe verticale strepen. De Duitse: af en toe; de meeste zijn ongetekend. De Russische: volwassen dieren hebben geen strepen, alleen de jonge vissen. De Engelse: hij mist de vage strepen van de blauwe marlijn. De Italiaanse: op de buik soms donkere banden.
  • Hoe oud wordt hij? De Italiaanse Wikipedia: tot 12 jaar. De Japanse: 10 tot 13 jaar. De Engelse: vrouwtjes leven langer dan mannetjes en zijn vanaf ongeveer 5 jaar groter — daarvoor kleiner.
  • Is hij bedreigd? FishBase en de Italiaanse en Spaanse Wikipedia: de IUCN noemt hem onvoldoende gegevens (Data Deficient). De Engelse: zijn status is onbekend — onder meer omdat hij bijzonder goed is in het afschudden van zenders. De Portugese: in 2010 zette Greenpeace hem op zijn rode lijst. De Nederlandse: enorm overbevist.
  • Wordt er op hem gevist? De Engelse Wikipedia: “momenteel geen visserij”. De Italiaanse: ongeveer 5.000 ton per jaar. De Russische: 2.200 tot 6.400 ton per jaar in de jaren 1970 tot 1990, vooral door Japan, Indonesië en Taiwan, met beuglijnen, met sleepvissen en met handlijnen.

Vijf namen die naar de verkeerde vis leiden

  • “シロカジキ” — de “witte” marlijn. In het Japans heet de zwarte marlijn shirokajiki, letterlijk “witte marlijn”. Volgens de Japanse Wikipedia verwijst de Engelse naam naar de donkere rug van de levende vis, de Japanse naar de witachtige kleur na de dood. De Engelse white marlin is daarentegen een heel andere vis: de Atlantische witte marlijn, in het Japans ニシマカジキ, waaraan deze reeks een eigen groep wijdt.
  • “クロカジキ” — de “zwarte” marlijn. Omgekeerd heet in het Japans de blauwe marlijn kurokajiki, letterlijk “zwarte marlijn”. Wie in het Japans naar de zwarte marlijn zoekt, komt bij de blauwe uit — en wie naar de witte zoekt, bij de zwarte.
  • “Makaira indica”. Onder deze oude naam staat hij nog in de Portugese Wikipedia en in veel oudere bronnen. Maar *Makaira* is tegenwoordig het geslacht van de blauwe marlijn; de zwarte marlijn staat alleen in *Istiompax*.
  • “Marlijn”. Juist de Nederlandstalige Wikipedia behandelt de zwarte marlijn onder de kale titel marlijn — terwijl dat woord in het Nederlands voor alle marlijnen staat. Wie daar “marlijn” leest, kan niet zien welke bedoeld is.
  • “Aguja negra”, “picudo negro”. GBIF vermeldt hem in het Spaans ook als aguja negra en picudo negro. In het Spaans staat aguja echter ook voor de geep, waaraan deze reeks een eigen groep wijdt — een vis van amper een meter, zonder enige verwantschap met de marlijnen.

Blijft de vraag waarmee elk artikel in deze reeks begint: wanneer. Leefgebied, prooi en gewoonten staan hierboven, en die liggen vast. Wat elke dag verandert, is al het andere — en juist daar wordt beslist of een dag op het water de moeite waard is. Dat berekent StrikeAhead: het neemt de omstandigheden op jouw water en vertelt je wanneer de tocht de moeite waard is. En omdat je rifranden, scholen aasvis en het blauw van de open zee niet vanaf de eerste dag kunt lezen, vertelt StrikeAhead Pathfinder je met wie je uitvaart: geselecteerde gidsen en schippers, vóór de vermelding persoonlijk gecontroleerd — vergunning en verzekering —, met geverifieerde vangsten in plaats van reclamefoto’s, zonder betaalde ranking en voor jou als visser zonder bemiddelingskosten.

Vis op het juiste moment →